Inhoudsopgave
Ouders die hun kind helpen met een woning willen vaak weten waar de ondergrens ligt. Mag de rente op 1 procent? Op nul? Of moet je gewoon de bank volgen?
Het korte antwoord: er bestaat geen minimale rente bij een familiehypotheek. Geen wettelijk percentage, geen fiscale ondergrens. Het langere antwoord is dat die vrijheid iets anders van je vraagt, namelijk onderbouwing. En precies daar loopt het in de praktijk vast.
Nee, er is geen minimumpercentage
De Nederlandse wet schrijft geen minimale rente voor bij een lening tussen familieleden. Jullie mogen samen afspreken wat jullie willen. Een lening zonder rente is civielrechtelijk gewoon geldig, en een lening tegen 1 procent ook.
Fiscaal ligt het anders. Voor de renteaftrek geldt één uitgangspunt: de rente moet zakelijk en marktconform zijn. De Belastingdienst kijkt dus niet naar wat jullie hebben afgesproken, maar naar de vraag of een onafhankelijke geldverstrekker in dezelfde situatie ongeveer dezelfde rente zou rekenen.
Wat daarbij meeweegt en hoe je tot een verdedigbaar percentage komt, staat uitgebreid in ons artikel over de rente bij een familiehypotheek.
Twee manieren waarop het misgaat
De rente is te laag
Ligt de rente duidelijk onder wat in de markt gebruikelijk is, dan kan de Belastingdienst het verschil aanmerken als een schenking. Jullie hebben dan niet alleen een lening lopen, maar ook een jaarlijkse schenking die binnen de vrijstelling moet blijven of waarover schenkbelasting verschuldigd is. Tegelijk kan de renteaftrek voor de lener onder druk komen te staan.
De rente is te hoog
Een hoge rente is niet automatisch veilig. Ligt hij boven wat als marktconform geldt, dan kan de Belastingdienst het meerdere corrigeren. Dat deel van de rente is dan niet aftrekbaar. De lening blijft gewoon bestaan, maar het fiscale voordeel wordt kleiner dan jullie dachten.
De ruimte ertussen is breder dan veel mensen denken. Ook daarom is het geen kwestie van het juiste getal vinden, maar van laten zien waarop je keuze rust.
De oude vuistregel geldt niet meer
Jarenlang werd gerekend met een marge van ongeveer 25 procent boven of onder de bankrente. Die vuistregel is niet meer bruikbaar. In de publicatie Voorbeelden van rentepercentages voor familieleningen geeft de Belastingdienst aan dat vaste opslagen of verlagingen niet zijn toegestaan, en dat de beoordeling altijd plaatsvindt op basis van vergelijkbare marktomstandigheden.
Er is dus geen percentage meer waar je je achter kunt verschuilen. Er is alleen nog een onderbouwing. Benieuwd hoe de fiscus er verder naar kijkt? Lees ook hoe de Belastingdienst naar familiehypotheken kijkt.
Wat de rechtspraak laat zien
Dat dit geen theorie is, blijkt uit een uitspraak van het Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch (ECLI:NL:GHSHE:2025:1493). Daarin werd een overeengekomen familierente deels niet als zakelijk aangemerkt.
Het punt was niet dat het percentage op zichzelf raar was. Het punt was dat onvoldoende kon worden onderbouwd dat die rente overeenkwam met wat een onafhankelijke geldverstrekker zou rekenen. Het gevolg: de renteaftrek werd beperkt.
De les uit deze zaak is niet dat een bepaalde rente fout is. De les is dat een rente zonder aantoonbare grondslag fiscaal kwetsbaar is, hoe redelijk hij op het eerste gezicht ook lijkt.
Waarom het meestal pas na jaren opspeelt
Bij het afsluiten is alles nog helder. Iedereen weet waarom de rente is zoals hij is, en de afspraak voelt logisch. Een paar jaar later ziet het er anders uit.
- Renteherzieningen zijn wel besproken maar nooit vastgelegd.
- Rente en schenkingen zijn door elkaar gaan lopen.
- Niemand weet nog op welke marktrente de afspraak was gebaseerd.
- Het oude Excelbestand of de mailwisseling is verdwenen.
Juist op het moment dat onderbouwing nodig is, bij een controle, bij een verkoop of bij een erfenis, blijkt die te ontbreken. Meer hierover lees je in wat gaat er mis bij familiehypotheken na een paar jaar.
Zo onderbouw je het wel
Een verdedigbare renteafspraak bestaat uit drie dingen: een percentage, een reden en een datum.
Het percentage kies je binnen de bandbreedte die de markt op dat moment laat zien. In de Familiebank rentevergelijker staan de rentes van ruim dertig geldverstrekkers, te filteren op rentevaste periode, de verhouding tussen schuld en marktwaarde, en het energielabel. Elke maand blijft bewaard, zodat je later nog kunt laten zien wat de markt deed op de dag dat jullie de rente afspraken.
De reden leg je vast in de overeenkomst: welke looptijd, wel of geen hypotheekrecht, welk risico de uitlener loopt. En de datum bepaalt welke marktstand van toepassing was.
Met Familiebank blijft dat alle jaren daarna kloppen. Renteherzieningen worden vastgelegd, betalingen geregistreerd, rente en schenkingen blijven gescheiden en het dossier blijft compleet. Niet alleen bij de start, maar tot de laatste aflossing.
Kort samengevat
Er bestaat geen minimale rente bij een familiehypotheek in procenten. Er bestaat alleen een rente die past bij de situatie en die je kunt uitleggen. Wie in vaste percentages of oude vuistregels denkt, loopt fiscaal risico. Wie de afspraak helder vastlegt en blijft beheren, voorkomt discussie achteraf.
Dat is het verschil tussen iets afspreken en het goed geregeld hebben.
